ذن در کاراته

ذن، موضوعی عمیق و پیچیده است. در این زمینه میxadتوان صدها صفحه مطلب و دهxadها کتاب، بررسی و مطالعه نمود. بحث پیرامون ذن بسیار وسیع و مفصل است. ذن و هنرهای رزمی به شکل ژرفی در یکدیگر ممزوج شدهاند. ذن به انضباط مغزی و هدایت هوش از طریق مدیتیشن نظر دارد. ذن نه تنها بر هنرهای رزمی بلکه بر دیگر مقولات اجتماعی ژاپن همانند، معماری، مراسم چای، شعرگلکاری، نقاشی و… هم تاثیر گذاشته و حضوری مشهود دارد.

نفوذ مکتب ذن بر شیوهxadهای جنگی و رزمی، منجر به پدید آمدن بوشیدو (طریقهxad جنگxadجو) و در نتیجه رشد طبقهxad نظامی ساموراییها، زیر سایه آن گردید. حضور ذن در بوشیدو، موجب غنای معنوی و ریشهxad تغییرات ماهوی هنرهای رزمی، در قرن بعد شد. اغلب بزرگان فلسفهxad ذن، شاعر، نقاش و… به نوعی هنرمند بودهاند. بدون داشتن طبعی ظریف و بدون شناخت و درک هماهنگی، هارمونی، ریتم و رنگ در طبیعت و حرکتهای ناشی از آن نمیxadتوان ذن را شناخت.

ذن نه مذهب است نه فلسفه، نه روانشناسی، نه هیچ نوع علم دیگر ذن نمونهxadایxad است از آنxadچه بشر برای رهایی از قیود روحی و فکری و مغزی جستجو میxadکند. اصولا برای ذن تعریـف صریـح قطعـی و مطلـق نمیxadتـوان یـافت. ذن؛ یعنـی مهاجـرت از اضطراب. اصطلاحاتی همxadچون ذن، زانشین، مدیتیشن و… همانهایی است که در ادبیات عرفانی ما مراقبه و مکاشفه نامیده میxadشود. و گاهی نیز از آن به عنوان ریاضت نام بردهاند.
در زبان ژاپنی آنxadرا ذن میxadنامند، در زبان چینی، چان (chan) گویند. گفته شده، بودیدارما در اوایل قرن ۶ میلادی به چین رفت و چان را بسط و توسعه داد. ذن به روشنی ضمیر و بصیرت ذهن از طریق مراقبه (مدیتیشن) نظر دارد. براساس افسانهها، بودیداراما، نه سال در اتاقی در معبد شائولین رو به دیوار نشست و تمرکز کرد، تا به بصیرت ذهن دست یافت. بعضی دیگر افسانهها براین ادعا هستند که وی ۹ سال در غاری رو به دیوار نشست.

عارفان نامدار ایران زمین، از روزگاران کهن، آن را شناخته، به اهمیت آن پی برده و در این زمینه آثار سودمندی از خود به جای گذاشتهxadاند و آن را راهی برای درک بهتر حقیقت و رسیدن به آرامش آدمی میxadدانند. ضمیر خودآگاه مسئول نظارت بر حواس، در زمان هوشیاری و بیداری است، به عبارتی اعمال جسمی، فکری و ارادی انسان را هدایت میxadکند. ضمیر ناخودآگاه (به آن حافظه عادتی نیز میxadگویند.)، هدایتxadگر اعمال غیرارادی، مانند ضربان قلب، گردش خون، تنفس، عادات رفتاری و… است. غذا خوردن یا دوچرخه سواری کردن، هردو، توسط ضمیر ناخودآگاه مغز، هدایت و کنترل میxadشوند. ضمیر ناخودآگاه، مخزن عواطف و احساسات و خاطرات دوران کودکی تا حال است. ضمیر ناخودآگاه، رفتار را هدایت و نظارت میxadکند. اگر مغز را به یک کوه یخ شناور در آب تشبیه کنیم، شعور ظاهر (خودآگاه)، بخش کوچکی از کوه است که از آب بیرون آمده و نمایان میxadباشد، در حالیxadکه قسمت اعظم کوه، شعور باطن (ناخودآگاه) است که زیرآب پنهان مانده.

خصوصیت بارز این بخش از مغز (ضمیر ناخودآگاه)، تلقینxad پذیری زیاد آن میxadباشد. با تصور و یا ملکه کردن در اثر تکرار میxadتوان بر ضمیر ناخودآگاه تأثیر گذاشت و درآن تغییرات دلخواه را بهxadوجود آورد. تمرینات تکراری، تکنیکهای مختلف، تولید نیرو، توسط شوک کمر و از جمله اموری هستند که با تمرکز خودآگاه (ایشین ishin) به مرور و در اثر تکرار به ضمیر ناخودآگاه منتقل میxadشوند (موشین mushin).

هپنوتیزم یکی از راههای تغییر الگوهای ذهنی است. با تلقین با تصورات مورد نظر میxadتوان در رفتار، دگرگونی به وجود آورد. کاتا نیز شکل خاصی از مدیتیشن متحرک است. تمرکز فکر، در تمرینات مداوم، پس از سالها، موجب نهادینه شدن منظور آن تمرین در ضمیر ناخودآگاه میxadشود. شعور باطن یا ضمیر ناخودآگاه مثل یک کامپیوتر میxadباشد. میxadتوان برنامههای خاصی را روی آن ظبط کرد تا هنگام ضرورت و نیاز آنxadرا بهxad کار برد. زبان برنامهxad نویس این کامپیوتر، تلقین و تصور در اثر تکرار است.

یکی از اهداف تمرینات کلاسیک و بنیادین کاراته، ملکه کردن و الگو نمودن اصولی از قبیل حفظ تعادل، انتقال نیرو و … توسط تلقین (تکرار) به ضمیر باطن است. در اثر تکرار، آنها را تبدیل به عادت در حافظهxad عادتی خود نماییم. نادیده گرفتن ذن در هنرهای رزمی مایهxad تاسف است. کـاراته، مفهـومی بیش از رقابت جسمی بین دو حریف؛ یعنی وسیلهای برای برتری فرد بر فرد دیگر، با وارد نمودن ضربهxad فیزیکی، دارد. کاراته، با دیگر هنرهای رزمی، اساسا راهی برای دستxadیابی به آرامش روحی و روانی، استراحت مغزی و فکری است. عمیقxadترین نوع اعتماد بهxad نفس را، میxadتوان طی تمرینات کاراته به xadدست آورد.

به پیروی از ذن، هنر جنگیدن به xadوسیله شمشیر، به «کنxadدو» تبدیل گشت و دیگر هنرهای رزمی پسوند «دو» به خود گرفتند. نقش ذن در هنرهای رزمی، تعریف ساده از آن را غیرممکن میxadسازد. زیرا ذن فاقد هرگونه نظریه است. ذن، دانشی درونی است و از نهاد شخص، سرچشمه میxadگیرد. تأکید ذن در هنرهای رزمی بر عمل شهودی است. هدف، آزادسازی فرد از خشم ناشی از پندارهای باطل یا هیجانات عاطفی میxadxadباشد وبر ارتقاء، سطح هوش، توجه ندارد. یعنی رسیدن به موشین (mushin). همان حالتی که سامورایی در میدان نبرد از خود بیxad خود میxadگشت و فارغ از هرنوع تأثیر عاطفی، خشم، غم، رحم و… خلسهxadوار با هدایت ضمیر ناخودآگاه، شمشیر میxadزد. هنرجوی کاراته نیز باید به چنین وضعیتی برسد. البته با این تفاوت که او هرگز مثل یک سامورایی به قصد نابود ساختن و یا نابود شدن مبارزه نمیxadکند.

۱- ایشین: تمرکز در لحظه

۲- ذانشین: حضور در لحظه

۳- موشین: غرق در لحظه